Dàn bài phân tích bài thơ “Vội vàng” của nhà thơ Xuân Diệu.

dan-bai-phan-tich-bai-tho-voi-vang-cua-nha-tho-xuan-dieu

Dàn bài phân tích bài thơ “Vội vàng” của nhà thơ Xuân Diệu.

  • Mở bài:

– Xuân Diệu (1916- 1985) là nhà thơ, nghệ sĩ lớn, nhà văn hóa lớn có sức sáng tạo mãnh liệt, bền bỉ và có sự nghiệp văn học phong phú. Cả cuộc đời ông gắn bó với nền văn học dân tộc. Với những sáng tạo xuất sắc, ông được xem là nhà thơ “mới nhất trong các nhà thơ mới” (Hoài Thanh), nhà thơ của mùa xuân, tình yêu và tuổi trẻ.

– “Vội vàng” là một trong những tác phẩm tiêu biếu nhất của phong cách thơ Xuân Diệu. Bài thơ miêu tả bức tranh thiên nhiên mùa xuân. Qua đó, thể hiện “cái tôi” của lòng yêu đời yêu cuộc sống đến cuồng nhiệt của tác giả.

  • Thân bài:

1. Niềm yêu say đắm của thi nhân với cuộc sống tươi đẹp nơi trần thế.

“Tôi muốn tắt nắng đi,
Cho màu đừng nhạt mất;
(…)
Tôi sung sướng. Nhưng vội vàng một nửa;
Tôi không chờ nắng hạ mới hoài xuân”. 

a. Ước muốn thiết tha của niềm yêu (4 câu thơ đầu):

“Tôi muốn tắt nắng đi,
Cho màu đừng nhạt mất;
Tôi muốn buộc gió lại,
Cho hương đừng bay đi”.

– Nhân vật trữ tình bộc lộ ước muốn táo bạo “tắt nắng”, “buộc gió” và mục đích kì lạ: giữ lại màu cho nắng, hương cho hoa.

“Tôi muốn”: Hành động mạnh mẽ, kì lạ đến ngông cuồng, muốn đoạt quyền tạo hóa, cưỡng lại quy luật tự nhiên, những vận động của đất trời.

– Câu thơ 5 chữ ngắn gọn nhưng giàu giá trị nghệ thuật: điệp từ “tôi muốn” kết hợp với cặp động từ “tắt” nắng “buộc” gió, cách ngắt nhịp 2/3 chắc nịch, qua ý thơ, ta cảm nhận được tình yêu đời tha thiết, một “cái tôi” cá nhân đầy khao khát, đồng thời cũng là tuyên ngôn hành động với thời gian.

b. Bức tranh cuộc sống tuyệt đẹp nơi trần thế.

– Cảnh được nhìn qua lăng kính của tình yêu mê đắm với cuộc sống nên rất sống động và gợi tình:

+ “Ong bướm” đang độ tuần tháng mật, tràn trào nhựa sống.

+ “Hoa của đồng nội xanh rì” – tính từ “xanh rì”: màu xanh mênh mông tràn đầy sức sống của cánh đồng hoa bất tận. Mặt đất trải đầy mùa xanh tươi gọi mời.

+ “Lá của cành tơ phơ phất”: gợi hình ảnh cành lá nõn nà, non tơ, mềm mại đua đưa trong gió.

+ “Khúc tình si”: Khúc nhạc say lòng của yến anh.

+ “Ánh sáng chớp hàng mi”: hình ảnh của bình minh, của ánh dương nhưng ánh sáng không phải tỏa ra từ mặt trời mà được tỏa ra sau cái chớp mắt của hàng mi thiếu nữ.

→ Cách lựa chọn hình ảnh tinh tế đã tạo nên một bức tranh thiên nhiên mùa xuân mà vạn vật đều căng đầy sức sống, giao hòa sung sướng. Cảnh vật quen thuộc của cuộc sống, nhưng qua con mắt yêu đời của nhà thơ đã biến thành chốn thiên đường trên mặt đất.

– Điệp từ “này đây” kết hợp với biện pháp liệt kê và biệt tài cảm nhận thiên nhiên bằng nhiều giác quan, tác giả đã dùng thơ vẽ lên một bức tranh mùa xuân đẹp, giàu hình ảnh, màu sắc, âm thanh. Ta cảm nhận được một tình yêu rạo rực, đắm say với cuộc đời.

“Thần Vui”: hình ảnh của cuộc sông tươi đẹp, nỗi bồn chồn của niềm yêu say đắm trong lòng nhà thơ

“Tháng giêng ngon như cặp môi gần”: cách so sánh táo bạo. Nhà thơ phát hiện ra vẻ đẹp kì diệu của thiên nhiên và thổi vào đó 1 tình yêu rạo rực, đắm say ngây ngất.

– Sự phong phú bất tận của thiên nhiên, đã bày ra một khu địa đàng ngay giữa trần gian – “một thiên đàng trần thế”.

→ Tác giả muốn ngự trị thiên nhiên, muốn tước đoạt quyền của tạo hóa để thiên nhiên và thời gian không thay đổi. Niềm say mê, yêu thiên nhiên tha thiết của tác giả. Bức tranh thiên nhiên được hiện lên rất hữu tình, xinh đẹp và có đôi lứa.

2. Nỗi băn khoăn về sự ngắn ngủi của kiếp người.

“Xuân đương tới nghĩa là xuân đương qua,
Xuân còn non, nghĩa là xuân sẽ già,
(…)
Phải chăng sợ độ phai tàn sắp sửa?
Chẳng bao giờ, ôi! Chẳng bao giờ nữa…” 

– Tâm trạng đầy mâu thuẫn nhưng thống nhất: “Sung sướng” nhưng rất “vội vàng”: Muốn sống gấp, sống nhanh, sống vội tranh thủ thời gian.

– Xuân Diệu lại cho rằng:

“Xuân đương tới – đương qua
Xuân còn non – sẽ già”.

→ Thời gian như một dòng chảy, thời gian trôi đi tuổi trẻ cũng sẽ mất. Thời gian tuyến tính → Xuân Diệu thể hiện cái nhìn biện chứng về vũ trụ, thời gian.

– Cái nhìn động:

+ Xuân Diệu cảm nhận sự mất mát ngay chính sinh mệnh mình.

“Xuân hết nghĩa là tôi cũng mất
… tuổi trẻ chẳng hai lần thắm lại”

– Mùa xuân, tuổi trẻ không tồn tại mãi, nó ngắn ngủi vô cùng, tuổi trẻ đẹp nhất của đời mỗi người. Xuân Diệu lấy tuổi trẻ làm thước đo thời gian. Thời gian mất nghĩa là tuổi trẻ cũng mất → Cảm nhận sâu sắc, thấm thía về sự troi chảy của thời gian và hữu hạn của tuổi trẻ.

+ Hai sự vật: “Cơn gió xinh … phải bay đi; Chim rộn ràng … reo thi” chỉ tàn phai, héo úa, chia phôi, tiễn biệt.

“Mau đi thôi”: Lời thúc giục gấp gáp, vội vàng, cuống quýt, hưởng thụ. Quan niệm mới, tích cực thấm đượm tinh thần nhân văn.

→ Sự trân trọng và ý thức về giá trị của sự sống, cuộc sống, biết quí đời mình (đây cũng là cơ sở sâu xa của thái độ sống vội vàng). Nhà thơ cảm nhận được thời gian trôi mau. Nhịp thơ của tác giả cũng hối hả, những câu thơ đầy mỹ miều về thiên nhiên. Xuân Diệu cảm nhận thiên nhiên một cách mất mát, lưu luyến tuổi trẻ, niềm say mê thiên nhiên đẹp đẽ.

3. Lời giục giã cuống quýt vội vàng để tận hưởng tuổi xuân của mình:

“Mau đi thôi! mùa chưa ngả chiều hôm,
Ta muốn ôm
(…)
Cho no nê thanh sắc của thời tươi;
– Hỡi xuân hồng, ta muốn cắn vào ngươi! “

– Không thể “buộc gió”, không thể “tắt nắng”, cũng không cầm giữ được thời gian nên với nhà thơ, chỉ có cách duy nhất là chạy đua với thời gian: “Mau đi thôi! Mùa chưa ngả chiều hôm”  →Sự bừng tỉnh đó báo hiệu cho sự khởi phát của một cao trào cảm xúc của đoạn thơ, nhịp thơ dồn đẩy biến hóa linh hoạt.

– Sự chuyển đổi cách xưng hô từ “tôi muốn” sang “ta muốn”, dường như tác giả muốn thoát khỏi cái tôi cá nhân chật chội để hướng tới cái ta rộng lớn. Điệp từ “ta muốn” kết hợp với động từ tăng tiến “ôm”, “riết”, “say”, “thâu”, “cắn” đã diễn tả cường độ nhanh và mạnh nồng độ cao của sự đam mê, tình cảm cuồng nhiệt của một trái tim yêu cuộc sống.

– Thi nhân muốn chiếm lĩnh tất cả vẻ đẹp của “sự sống bắt đầu mơn mởn”, “mây đưa và gió lượn”, “cánh bướm với tình yêu”, “cái hôn nhiều” “non nước và cây và cỏ rạng” để đạt được mục đích: “Cho chếch choáng mùi thơm, cho đã đầy ánh sáng / Cho no nê thanh sắc của thời tươi.”

– Phép điệp cấu trúc “Ta muốn ôm / riết / say / thâu / cắn” tạo âm hưởng dồn dập, đan cài. Các hình ảnh trở thành con sóng trong lòng tác giả. Khát vọng tận hưởng và tận hiến cho cuộc sống đây là quan niệm sống rất nhân văn và tích cực.

→ Giục giã thời gian để tận hưởng cuộc sống. Mãnh liệt khát vọng yêu thương. Tác giả cảm nhận thiên nhiên bằng tất cả các giác quan của mình. Đó là quan niệm sống rất người, mang ý nghĩa tích cực và có giá trị nhân văn sâu sắc.

4. Đặc sắc nghệ thuật.

– Bài thơ là sự kết hợp hài hòa giữa mạch cảm xúc và mạch triết luận với những sáng tạo độc đáo về hình ảnh và ngôn từ, giọng điệu sôi nổi, đắm say.

– Hình ảnh tươi mới, đầy sức sống như sự sống mơn mởn; mây đưa và gió lượn; cánh bướm với tình yêu, cái hôn nhiều; non, nước, cỏ cây; mùi thơm, ánh sáng, hương sắc: xuân nồng.

– Ngôn từ với những động từ mạnh và tăng tiến như ôm, riết, say, thâu, chếnh choáng, đã đầy, no nê, cắn.

– Nhịp điệu dồn dập, hối hả, sôi nổi và cuồng nhiệt được tạo nên bởi những câu thơ dài ngắn xen kẽ.

  • Kết bài: 

Bài thơ Vội vàng thể hiện niềm say mê, yêu thương cái đẹp của tác giả, đồng thời thể hiện sự hi vọng niềm tin yêu vào cuộc sống hiện tại. Sống vội vàng không có nghĩa là sống gấp, ích kỉ trong hưởng thụ. Vội vàng thể hiện một tâm hồn yêu đời, yêu sống đến cuồng nhiệt. Biết quý trọng thời gian, biết quý trọng tuổi trẻ, biết sống cũng là để yêu; tình yêu lứa đôi, tình yêu tạo vật. Bài thơ Vội vàng cho thấy một cảm quan nghệ thuật rất đẹp, rất nhân văn, một giọng thơ sôi nổi, dâng trào và lôi cuốn, hấp dẫn thông qua cách dùng từ rất bạo, cách cấu trúc câu thơ, đoạn thơ rất tài hoa.

Đọc thêm:


* Tham khảo:

Phân tích chi tiết bài thơ “Vội vàng” của nhà thơ Xuân Diệu.

Có thể nói trong hàng trăm bài thơ nổi tiếng của Xuân Diệu, hiếm có bài nào đạt đến độ hoàn hảo như bài Vội vàng. Tác phẩm thu hút độc giả nhiều thế hệ không chỉ ở nội dung độc đáo mà còn ở hình thức nghệ thuật điêu luyện. Bài thơ Vội vàng được mở đầu bằng bốn dòng thơ ngũ ngôn ngắn gọn, mạnh mẽ như lời tuyên bố về khát vọng của mình:

Tôi muốn tắt nắng đi,
Cho màu đừng nhạt mất.
Tôi muốn buộc gió lại,
Cho hương đừng bay đi.

Tắt nắng, buộc gió là những điều con người không thể làm được, đó là những khát khao phi lí. Nhưng cái phi lí ấy lại có lí với trái tim của nhà thơ, bởi đó là trái tim đầy khao khát mãnh liệt, muốn sống đến trọn vẹn chữ “sống”, muốn giữ mãi cho mình những hương, những sắc của của cuộc đời. Mà cuộc đời trong cảm nhận của nhà thơ lại đẹp đẽ biết chừng nào, quý giá biết bao nhiêu. Nhà thơ thấy rằng trong cuộc sống, mọi thứ đều kì diệu, mỗi sự vật dù nhỏ bé đến đâu cũng đều dâng hiến cho đời những vẻ đẹp tinh tuý nhất của mình:

Của ong bướm này đây tuần tháng mật,
Này đây hoa của đồng nội xanh rì,
Này đây lá của cành tơ phơ phất,
Của yến anh này đây khúc tình si
Và này đây ánh sáng chớp hàng mi.

Bướm ong thì có tuần tháng mật đầy ngọt ngào, cuốn hút, đồng nội thì có vẻ đẹp của màu xanh mơn mởn và muôn hoa rực rỡ, cành tơ non thì có muôn lá rung rinh, ánh sáng bình minh như cái chớp mi của người đẹp…Những câu thơ có nhịp điệu thật nhanh, thật gấp gáp, sử dụng phép liệt kê, điệp ngữ, rất nhiều tính từ, cách liên tưởng táo bạo, đa tình. Cuộc sống trần gian hiện lên qua đó thật sống động, tươi tốt, đáng yêu, đáng sống, tràn ngập âm thanh, màu sắc tươi sáng, khai mở ra một thiên dường tồn tại chính trên cõi trần này.

Với Xuân Diệu, cuộc đời lúc nào cũng tràn ngập niềm vui, mỗi ngày mới đến là niềm vui cũng gõ cửa ùa vào theo:
“Mỗi buổi sớm thần Vui hằng gõ cửa”. Niềm vui như một vị thần độ lượng, ban phát hạnh phúc cho từng người. Phải nói rằng trong thơ Việt Nam, chưa ai có cách cảm nhận cuộc sống, mùa xuân như cách cảm nhận của Xuân Diệu:

“Tháng Giêng ngon như một cặp môi gần”

Xuân Diệu chẳng lấy thiên nhiên làm chuẩn mực của cái đẹp khi so sánh với con người như thơ cổ mà lại lấy con người làm chuẩn mực để so sánh với vẻ đẹp của thiên nhiên. Nếu Nguyễn Du so vẻ đẹp của Thuý Vân-Thuý Kiều “Mây thua nước tóc tuyết nhường màu da” thì Xuân Diệu lại liên tưởng “Tháng Giêng ngon như một cặp môi gần”. Một cách so sánh rất riêng, rất táo bào, đầy tình yêu đời nồng nhiệt rất Xuân Diệu. Ông thấy mùa xuân với bao vẻ đẹp sinh động của nó giống như cặp môi đỏ mọng của thiếu nữ đang kề gần. Cách so sánh này chứa đựng bao rung động tận đáy lòng, vừa có sự khao khát, thèm muốn, háo hức rất thiêng liêng mà cũng rất trần tục. Nhà thơ yêu cuộc sống đến si mê, cháy bỏng!

Có một cuộc sống đẹp như thế để sống, có bao hương sắc tuyệt diệu như thế để tận hưởng, con người ta sẽ sung sướng biết bao. Nhưng, tựa như một cung nhạc đang vút cao, đến đây bỗng chùng xuống:

“Tôi sung sướng. Nhưng vội vàng một nửa”.

Câu thơ bị ngắt làm hai, niềm vui sướng không được trọn vẹn. Bởi Xuân Diệu nhận ra rằng điều sung sướng ấy ngắn ngủi biết bao:

Xuân đương tới nghĩa là xuân đương qua,
Xuân còn non, nghĩa là xuân sẽ già

Xưa nay, người ta chỉ tiếc những kỉ niệm khi nó đã trở thành quá khứ, tiếc xuân khi nó đã không còn. Ở đây, Xuân Diệu với sự nhạy cảm lạ lùng của nhà thơ yêu cuộc sống đến đắm say, ông tiếc mùa xuân ngày khi mùa xuân vẫn còn đang phơi phới. Vì nhà thơ biết rằng thời gian sẽ trôi qua nhanh, mà với những gì quý giá, với những vẻ đẹp, thời gian còn tàn nhẫn trôi nhanh hơn gấp bội, nhanh đến khủng khiép, phũ phàng. Cái non trẻ, thắm tươi rồi sẽ chẳng mấy mà già nua, héo úa. Điều ấy lại ảnh hưởng vô cùng to lớn đến Xuân Diệu:

“Mà xuân hết, nghĩa là tôi cũng mất;
Lòng tôi rộng, nhưng lượng trời cứ chật.
Không cho dài thời trẻ của nhân gian, “

Câu thơ đầy cảm giác buồn bã. Nhà thơ phát hiện ra một điều bi thảm cho mình: mùa xuân trôi qua, tuổi trẻ sẽ trôi qua. Mà khi tuổi trẻ đã trôi qua thì cuộc đời nào còn ý nghĩa gì nữa. Bởi quý giá nhất của cuộc đời, dất trời là mùa xuân, quý giá nhất của con người là tuổi trẻ. Con người khao khát vẻ đẹp tồn tại vĩnh cửu, nhưng cuộc đời lại có những quy luật vô cùng chặt chẽ và nghiệt ngã.

Thời gian thì vô hồi vô hạn, nhưng đời người thì hữu hạn. Con người trong cái hữu hạn ấy trở nên thật nhỏ bé, tội nghiệp và mong manh. Bao người lí luận rằng xuân đi xuân đến, nhưng với Xuân Diệu, ông chẳng thể tự an ủi mình mà trái lại, càng xót xa hơn:

Nói làm chi rằng xuân vẫn tuần hoàn,
Nếu tuổi trẻ chẳng hai lần thắm lại.
Còn trời đất nhưng chẳng còn tôi mãi,
Nên bâng khuâng tôi tiếc cả đất trời.

Mùa xuân của đất trời đẹp lắm, quý giá lắm, nhưng mùa xuân chỉ quý giá, chỉ đẹp khi con người biết hưởng, được hưởng vẻ đẹp của nó. Khi con người chẳng còn trẻ mà tận hưởng mùa xuân thì xuân cũng mất hết ý nghĩa. Những câu thơ của Xuân Diệu vì thế mà chuyển sang giọng điệu buồn bã:

Mùi tháng năm đều rớm vị chia phôi,
Khắp sông núi vẫn than thầm tiễn biệt.
Con gió xinh thì thào trong lá biếc,
Phải chăng hờn vì nỗi phải bay đi
Chim rộn ràng bỗng dứt tiếng reo thi,
Phải chăng sợ độ phai tàn sắp sửa

Tất cả đều buồn bã, đều mất hết ý vị, chỉ còn “rớm vị chia phôi”, chỉ biết “than thầm tiễn biệt”, chỉ còn “hờn dỗi phải bay đi”, chỉ “sợ độ phai tàn sắp sửa”. Trong thơ Việt Nam, ít ai có giọng thơ nuối tiếc thời gian, thương tiếc cuộc sống thiết tha dường ấy. Cũng vẫn gió lá hoa như đạon đầu nhưng đoạn trên rạo rực náo nức, đoạn này lại buồn thương ngậm ngùi, xót xa biết bao nhiêu. Nhà thơ kêu lên một cách tuyệt vọng:

Chẳng bao giờ! Ôi chẳng bao giờ nữa!

Nỗi đau đớn của Xuân Diệu phải sâu sắc lắm, cắt cứa lắm, thấm thía lắm thì mới bộc phát thành tiếng than kêu thống thiết dường ấy. Thời gian cứ mênh mông nhưng mùa xuân và tuổi trẻ của con người cứ ngắn ngủi. Con người chẳng thể làm được gì để biến cái hữu hạn của đời người thành cái vô hạn trường tồn cùng vũ trụ. Chỉ còn mỗi cách, đó là phải hối hả, phải đắm say mãnh liệt hơn, phải vội vàng thâu nhận đến mức độ cao nhất, nhiều nhất những vẻ đẹp nhân gian, những thứ ưuý giá của đời sống, của tuổi trẻ, mùa xuân. Xuân Diệu giục giã:

Mau đi thôi! mùa chưa ngả chiều hôm,
Ta muốn ôm
Cả sự sống mới bắt đầu mơn mởn;
Ta muốn riết mây đưa và gió lượn,
Ta muốn say cánh bướm với tình yêu,
Ta muốn thâu trong một cái hôn nhiều;
Và non nước, và cây, và cỏ rạng,

Những câu thơ mạnh bạo, gấp gáp, giục giã như một dòng suối ào ạt tuôn chảy, tưởng chừng ngôn từ xô đẩy vào nhau, chen lấn nhau để cho kịp mạch cảm xúc đang bừng lên sôi nổi của nhà thơ. Những tiếng “ta muốn” láy đi láy lại mãi như một điệp khúc bất tận để khẳng định niềm khao khát cháy bỏng muốn sống đến tận cùng cảm giác của Xuân Diệu. Một loạt điệp từ được sử dụng theo mức độ tăng dần của khao khát: muốn ôm – muốn riết – muốn say – muốn thâu – muốn cắn thể hiện tam trạng si mê đến cuồng nhiệt. Trong một câu thơ mà có đến ba hư từ “và” chứng tỏ Xuân Diệu nồng nhiệt đến rối rít, cuống quýt, như muốn cùng lúc dang tay ôm hết cả vũ trụ, cả cuộc đời, mùa xuân vào lòng mình. Sống như thế với Xuân Diệu mới thực là sống, mới đi đến tạn cùng của niềm hạnh phúc được sống.

Cho chuếnh choáng mùi thơm, cho đã đầy ánh sáng,
Cho no nê thanh sắc của thời tươi;

Hạnh phúc của sự sống là mùi thơm, ánh sáng, thanh sắc. Tận hưởng cuộc đời chính là có dược cảm nhận về những điều ấy ở độ tràn trề nhất. Xuân Diệu muốn tận hưởng cuộc sống cho đến “no nê”, “chuếnh choáng”, “đã đầy”. Trong niềm cảm hứng ở độ cao nhất, Xuân Diệu nhận ra cuộc đời, mùa xuân như một cái gì quý nhất, trọn vẹn như một trái đời đỏ hồng, chín mọng, thơm ngát, ngọt ngào, để cho nhà thơ tận hưởng trong niềm khao khát cao độ:

Hỡi xuân hồng, ta muốn cắn vào ngươi

Câu thơ là đỉnh cao của những khao khát sống, của tình yêu sống rạo rực trong con tim nồng cháy của Xuân Diệu.

Bài thơ Vội vàng thể hiện tam trạng đắm say bồng bột của một tấm lòng ham sống mãnh liệt. Bài thơ còn thể hiện một quan niệm sống sống gấp gáp vội vàng tận hưởng những hạnh phúc trần thế, một quan niệm sống lành mạnh và tích cực so với đương thời. Bài thơ là một sáng tác tiêu biểu cho phong cách thơ trẻ trung tươi mới của “nhà thơ của tình yêu”, bài thơ rất tự do, hình ảnh giàu sức gợi, giàu nhạc điệu và cách liên tưởng rất hiện đại. Tâm trạng yêu đời, yêu sống đến cuồng nhiệt trong tác phẩm khẳng định tư tưởng nhân văn và một triết lí nhân sinh mới mẻ của nhà thơ. Cho đến nay, nội dung thúc giục mọi người sống có nghĩa trong cuộc sống thực tại của bài thơ vẫn còn bao ý nghĩa với thế hệ trẻ.

Bài viết liên quan:

Hãy bình luận đầu tiên

Để lại một phản hồi

Thư điện tử của bạn sẽ không được hiện thị công khai.