Đọc – hiểu văn bản: “Chị em Thúy Kiều” trích “Truyện Kiều” của Nguyễn Du – Luyện thi tuyển sinh

on-tap-luyen-thi-tu-a-den-z-van-ban-chi-em-thuy-kieu-trich-truyen-kieu-cua-nguyen-du

Văn bản “Chị em Thúy Kiều” trích “Truyện Kiều” của Nguyễn Du

1. Vị trí đoạn trích:

Đoạn trích nằm ở phần mở đầu tác phẩm, giới thiệu gia cảnh của Kiều. Khi giới thiệu những người trong gia đình Kiều, tác giả tập trung tả tài sắc Thúy Vân và Thúy Kiều.

2. Kết cấu:

– Bốn câu đầu: giới thiệu khái quát hai chị em Thúy Kiều.
– Bốn câu tiếp: gợi tả vẻ đẹp Thúy Vân.
– Mười hai câu tiếp: gợi tả vẻ đẹp Thúy Kiều
– Bốn câu cuối: khái quát chung về cuộc sống hai chị em Thúy Kiều.

3. Phân tích văn bản:

Vẻ đẹp chân dung Thúy Vân, Thúy Kiều:

Trước hết, Nguyễn Du giới thiệu chung về hai chị em trong gia đình. Lời giời thiệu cổ điển, trang trọng rằng họ là “tố nga”, đẹp và trong sáng:

“Đầu lòng hai ả tố nga
Thúy Kiều là chị em là Thúy Vân”.

Nguyễn Du cũng đã xác định vai vế giữa Thúy Kiều và Thúy Vân rất rõ ràng. Việc xác định như thế cũng khẳng định trách nhiệm và nghĩa vụ của mỗi người đối với gia đình. Bởi thế, sau này, khi gia đình gặp nạn, Thúy Kiều chấp nhận bán mình cứu cha và em, đó là trách nhiệm làm chị vậy.

Tiếp đến, tác giả miêu tả chung vẻ đẹp của hai chị em bằng bút pháp đậm chất lí tưởng hóa, tuyệt đối hóa (đẹp một cách hoàn thiện):

“Mai cốt cách tuyết tinh thần
Mỗi người một vẻ mười phân vẹn mười”.

Với bút pháp ước lệ tượng trưng, tác giả đã gợi tả vẻ đẹp duyên dáng, thanh tao, trong trắng của người thiếu nữ ở hai chị em Thúy Kiều: “Mai cốt cách, tuyết tinh thần”. Vóc dáng mảnh mai, tao nhã như thân mai; tâm hồn trắng trong như tuyết.  Đó là vẻ đẹp hài hòa đến độ hoàn mĩ cả hình thức lẫn tâm hồn, cả dung nhan lẫn đức hạnh.

Tuy mỗi người mang nét đẹp riêng khác nhau nhưng ai cũng tuyệt đẹp, không tì vết “mười phân vẹn mười”. Đây là cách nói tuyệt đối hóa, có phần lý tưởng của nhà thơ nhưng cũng cho thấy chị em Thúy Kiều là bậc tuyệt hế giai nhân, không ai sánh được.

Bốn câu thơ đầu là bức tranh nền để từ đó tác giả dẫn người đọc lần lượt chiêm ngưỡng sắc đẹp của từng người. nhà thơ cũng dành một sự trân trọng sâu sắc đối với hai thiếu nữ khi miêu tả bức chân dung của họ. Quả thực, đó là những vẻ đẹp hiếm có, hiếm gặp, là hai viên ngọc quý được bao bộc trong một thế giới “vô trùng” của nhà Vương ông.

Gợi tả vẻ đẹp của Thúy Vân – bức chân dung của giai nhân cao sang, phúc hậu:

“Vân xem trang trọng khác vời,
Khuôn trăng đầy đặn, nét ngài nở nang.
Hoa cười, ngọc thốt, đoan trang,
Mây thua nước tóc, tuyết nhường màu da”.

Câu thơ mở đầu: “Vân xem trang trọng khác vời” đã giới thiệu khái quát vẻ đẹp của Thúy Vân: một vẻ đẹp cao sang, quý phái, nhìn vào đã thấy phúc đức dư thừa. Bút pháp ước lệ tượng trưng, phép ẩn dụ, nhân hoá đặc tả “khuôn trăng”, “nét ngài”, “hoa cười ngọc thốt, “mây thua nước tóc tuyết nhường màu da”,

Vẻ đẹp của Thúy Vân là vẻ đẹp đầy đặn, phúc hậu; tính cách thì đoan trang, thùy mị: khuôn mặt đầy đặn, tươi sáng như trăng đêm rằm;lông mày sắc nét như mày ngài; miệng cười tươi thắm như hoa; giọng nói trong trẻo thốt ra từ hàm răng ngọc ngà là những lời đoan trang, thùy mị. Mái tóc của nàng đen mượt hơn mây, da trắng mịn màng hơn tuyết. Cách miêu tả  giúp người đọc hình dung rõ ràng vẻ đẹp hồn hậu, gần gũi, phúc hậu của thúy Vân. Đó là vẻ đẹp được kết tinh bởi nhân khí và trời đất trong một mối nhân duyên hài hòa.

Vân đẹp hơn những gì mỹ lệ của thiên nhiên – một vẻ đẹp tạo sự hòa hợp, êm đềm với xung quanh. Cũng là hương sắc của tạo hóa, báu vật của nhân gian. Cách gợi tả có ý nghĩa dự báo về một cuộc đời bình lặng, suôn sẻ.

Gợi tả vẻ đẹp của Thúy Kiều – một vẻ đẹp sắc sảo nghiêng nước nghiêng thành, có một không hai:

“Kiều càng sắc sảo mặn mà,
So bề tài sắc vẫn là phần hơn.
Làn thu thuỷ, nét xuân sơn,
Hoa ghen thua thắm, liễu hờn kém xanh

Một hai nghiêng nước nghiêng thành,
Sắc đành đòi một, tài đành hoạ hai”.

  • Một sắc đẹp trác việt, chưa từng có ở trên đời:

Nguyễn Du đã miêu tả Thúy Vân trước để làm nổi bật Thúy Kiều theo thủ pháp nghệ thuật đòn bẩy. Tả kĩ, tả đẹp để Vân trở thành tuyệt thế giai nhân, để rồi trên cái nền ấy khẳng định Kiều còn hơn hẳn: “Kiều càng sắc sảo mặn mà”. Từ “càng” đứng trước hai từ láy liên tiếp “sắc sảo”, “mặn mà” có ý nghĩa tăng tiến, làm nổi bật vẻ đẹp của Kiều: “sắc sảo” về trí tuệ, “mặn mà” về tâm hồn. Cả sắc và tài đều vượt trội muôn phần so với Thúy Vân.

Bút pháp ước lệ tượng trưng, phép ẩn dụ: “Làn thu thủy nét xuân sơn” gợi đôi mắt trong sáng, long lanh như làn nước mùa thu; hàng lông mày thanh tú như dáng núi mùa xuân. Vẻ đẹp của Kiều hội tụ ở đôi mắt – cửa sổ tâm hồn thể hiện phần tinh anh của tâm hồn và trí tuệ. Cách miêu tả khoáng đạt, so sánh với những hình tượng to lớn và tràn đầy sức sống nhằm khẳng định sức sống mãnh liệt của sắc đẹp Thúy Kiều.

Vẻ đẹp của Kiều khiến cho “hoa” phải ghen ghét, “liễu” cũng hờn giận vì kém xinh, kém đẹp. Không những thế, sức mạnh của sắc đẹp ấy cũng có thể khiến nước phải nghiêng, thành phải đổ. Thi nhân không tả trực tiếp vẻ đẹp mà tả sự đố kị, ghen ghét với vẻ đẹp ấy; tả sự ngưỡng mộ, mê say trước vẻ đẹp ấy. “Nghiêng nước nghiêng thành” là cách nói sáng tạo điển cố để cực tả vẻ đẹp giai nhân. Rõ ràng, cái đẹp của Kiều có chiều sâu, có sức quyến rũ làm mê mẩn và hoàn toàn thuyết phục lòng người. Đấng nam nhi đứng trước vẻ đẹp ấy khó mà không siêu lòng.

  • Một tài năng phi thường:

“Thông minh vốn sẵn tính trời,
Pha nghề thi hoạ đủ mùi ca ngâm.
Cung, thương làu bậc ngũ âm,
Nghề riêng ăn đứt Hồ cầm một trương.
Khúc nhà tay lựa nên chương,
Một thiên “Bạc mệnh” lại càng não nhân”.

Trí tuệ thông minh trời phú càng làm tôn lên vẻ đẹp hình thức của nàng. Không những thế, Kiều còn là người con gái đa tài mà tài nào cũng đạt đến độ hoàn thiện, xuất chúng: đủ cả cầm, kì, thi, họa.

Đặc biệt, tài đàn của nàng vượt trội hơn cả. Nhạc lí, nhạc tính, nhạc cụ nào nào cũng thông thạo, vừa giỏi âm luật vừa rành rỏi kỹ năng. Nàng còn đã soạn riêng một “Khúc bạc mệnh” mà ai nghe cũng não lòng. Khúc nhạc thể hiện tâm hồn, tài năng, trái tim đa sầu đa cảm.

Quả thực, ở Thúy kiều “tinh anh phát tiết ra ngoài” đến cực điểm. Đó là một con người toàn bích, chỉ có thể có trong trí tưởng tượng mà thôi. Bởi thế, chân dung Thúy Kiều mang tính cách số phận. Ngòi bút Nguyễn Du nhuốm màu định mệnh. Sắc đẹp và tài năng của Kiều nổi trội quá mà thiên nhiên, tạo hóa thì:

“Lạ gì bỉ sắc tư phong
Trời xanh quen thói má hồng đánh ghen”

Cách gợi tả tinh tế ngầm dự báo cuộc đời của nàng sẽ gặp nhiều gian truân, đau khổ. Quả thực, sau này, Thúy Kiều rơi vào nghịch cảnh trầm luân dâu bể, đớn đau và khổ nhục không sao kể xiết.

Cuộc sống hai chị em Thúy Kiều:

“Phong lưu rất mực hồng quần,
Xuân xanh xấp xỉ tới tuần cập kê
Êm đềm trướng rủ màn che,
Tường đông ong bướm đi về mặc ai”

Thúy Vân, Thúy Kiều dưới ngòi bút của Nguyễn Du không chỉ nhan sắc tuyệt vời mà còn đức hạnh, lễ nghi và khuôn phép. Hai nàng được giáo dục trong một gia đình chuẩn mực, lấy đức làm trọng, giữ gìn nhân cách cao quý, lánh xa cuộc sống xô bồ. Bởi thế, dù đã đến tuổi “cài trâm, búi tóc” nhưng hai chị em vẫn giữ gìn nề nếp, gia phong :

Êm đềm trướng rủ màn che,
Tường đông ong bướm đi về mặc ai.

Cảm hứng nhân văn của Nguyễn Du qua đoạn trích:

Ngợi ca vẻ đẹp của chị em Thúy Kiều, Nguyễn Du đã trân trọng, đề cao giá trị, phẩm giá của con người như nhan sắc, tài hoa, phẩm hạnh; qua đó, dự cảm về kiếp người tài hoa bạc mệnh. Sự ngưỡng mộ, ngợi ca người phụ nữ trong xã hội “trọng nam khinh nữ” chính là biểu hiện sâu sắc của cảm hứng nhân văn trong ngòi bút Nguyễn Du.

Nhận xét về kết cấu củ doạn trích và dụng ý nghệ thuật của nhà thơ khi miêu tả hai pho tuyệt sắc:

Kết cấu của đoạn trích cho thấy trình tự miêu tả nhân vật của tác giả. Bốn câu đầu khái quát được vẻ đẹp chung ( mai cốt cách, tuyết tinh thần, mười phân vẹn mười ) và vẻ đẹp riêng (mỗi người một vẻ ) của từng người. Sau đó, tác giả mới đi sâu gợi tả vẻ đẹp của từng nhân vật. Bốn tiếp khắc họa rõ hơn vẻ đẹp của Thúy Vân, từ khuôn mặt, đôi mày, mái tóc, làn da, nụ cười, giọng nói, đều nhằm thể hiện vẻ đẹp đầy đặn, phúc hậu mà quý phái của người thiếu nữ.

Bức chân dung Thúy Vân được gợi tả trước, có tác dụng làm nền để nổi bật lên vẻ đẹp của bức chân dung Thúy Kiều trong mười hai câu thơ tiếp theo. Mười hai câu thơ tiếp khắc họa vẻ đẹp Thúy Kiều với cả sắc, tài, tình. Kiều là một tuyệt thế giai nhân “nghiêng nước nghiêng thành”. Kiều “sắc sảo” về trí tuệ và “mặn mà” về tâm hồn. Vẻ đẹp ấy thể hiện tập trung ở đôi mắt: “Làn thu thủy nét xuân sơn”. Tài năng của Kiều đạt tới mức lí tưởng, gồm cả cầm (đàn), kì (cờ), thi (thơ), họa (vẽ).

Bốn câu cuối khái quát cuộc sống phong lưu, nền nếp, đức hạnh, trẻ trung của hai chị em Thúy Kiều. Đây là một kết cấu vừa chặt chẽ, hợp lí, vừa góp phần làm nổi bật vẻ đẹp chung và nhất là vẻ đẹp riêng của hai chị em Thúy Kiều.

Bài viết cùng chủ đề:

Đánh giá bài viết:

Địa chỉ email của bạn sẽ không bị tiết lộ.