Phân tích Cảnh ngày hè của Nguyễn Trãi

phan-tich-canh-ngay-he-cua-nguyen-trai

Xuất xứ: Là bài thơ số 43 của chùm thơ “Bảo kính cảnh giới” trong tập “Quốc âm thi tập”- một tập thơ bằng chữ Nôm phản ánh vẻ đẹp con người Nguyễn Trãi.

Thể loại: thất ngôn xen lục ngôn.

Chủ đề: Bài thơ mô tả vẻ đẹp độc đáo của bức tranh thiên nhiên ngày hè đồng thời bộc lộ tư tưởng, tình cảm yêu đời, yêu thiên nhiên và ước vọng cao đẹp của Nguyễn Trãi.

Phân tích:

Vẻ đẹp của bức tranh thiên nhiên và cuộc sống:

Vẻ đẹp sinh động, đầy sức sông của thiên nhiên ngày hè được tạo nên bởi sự kết hợp hài hòa giữa đường nét, màu sắc, âm thanh,. . . vừa bình dị vừa sâu lắng.

Vẻ đẹp thanh bình của bức tranh cuộc sông con người. Hình ảnh có giá trị tô đậm vẻ đẹp sống động và sức sống mãnh liệt của bức tranh thiên nhiên.

Cảnh ngày hè được mô tả bằng chi tiết, hình ảnh đặc trưng vừa có hồn, vừa sâu lắng, thể hiện sự giao cảm mạnh mẽ, tinh tế của nhà thơ. Cả thiên nhiên và cuộc sống con người đều tràn đầy sức sống. Nhà thơ đã cảm nhận bức tranh này bằng tâm hồn của một người yêu thiên nhiên, yêu cuộc sông mãnh liệt, sâu sắc, tinh tế, giàu chất nghệ sĩ.

Niềm khao khát cao đẹp:

Bài thơ có tác dụng giáo dục việc tu dưỡng, rèn luyện nhân cách, lý tưởng sông cao đẹp cho con người ở mọi thời đại. Qua bài thơ, tác giả bộ lộ tấm lòng ưu ái với dân, với nước của một con người luôn khao khát đem tài trí để thực hành tư tưởng nhân nghĩa, yêu nước thương dân.Mong cho “Dân giàu đủ khắp đòi phương” nên ao ước có cây đàn của vua Thuấn để gẩy khúc “Nam phong” cầu mưa thuận gió hòa cho dân.

Nghệ thuật:

+ Ngôn từ tả cảnh ngụ tình, sử dụng nghệ thuật đối và điển tích.

+ Sử dụng từ láy tinh tế, hồn nhiên.

+ Thể hiện sự sáng tạo về hình thức thơ và nét đặt sắc trong nghệ thuật thơ Nôm của Nguyễn Trãi: bình dị, tự nhiên

Giá trị bài thơ:

Bài thơ thể hiện niềm vui sông, háo hức, tươi tắn của tâm hồn nhà thơ thông qua sự cảm nhận tinh tế bức tranh đầy sức sông của cảnh ngày hè và nỗi lòng, chí hướng của nhà thơ với nhân dân. Bài thơ cũng thể hiện vẻ đẹp cuộc sống của Nguyễn Trãi: giản dị thanh cao, chan hòa với tự nhiên, tạo vật.

Bài thơ thể hiện tư tưởng lớn: Nhân nghĩa, yêu nước thương dân bộc lộ trong bài thơ là những bài học quý giá cho mọi người.

Bài văn tham khảo:

Cảm nhận vẻ đẹp bức tranh thiên nhiên trong Cảnh ngày hè của Nguyễn Trãi

  • Mở bài:

Xuân, hạ, thu, đông, bốn mùa đều mang lại cho thi sĩ những cảm hứng khác biệt và tươi mới. Mỗi mùa một thức, mùa nào cũng có cái hay, cái đẹp của nó. Nếu Nguyễn Du tha thiết với sắc xanh hoa cảnh mùa xuân, Nguyễn Khuyến chìm đắm trong sắc vàng mùa thu thì Nguyễn Trãi luôn nồng nhiệt với sắc đỏ mùa hè. Cảnh ngày hè quả thục là một bức tranh sinh động, ẩn chứa nhiều tâm tư thầm kín của tác giả:

“Rồi hóng mát thuở ngày trường
Hoè lục đùn đùn tán rợp giương
Thạch lựu hiên còn phun thức đỏ
Hồng liên trì đã tiễn mùi hương
Lao xao chợ cá làng ngư phủ
Dắng dỏi cầm ve lầu tịch dương
Dễ có Ngu cầm đàn một tiếng
Dân giàu đủ khắp đòi phương”.

  • Thân bài:

Nguyễn Trãi hiệu Ức trai, là một nhà thơ kiệt xuất của dân tộc. Không chỉ thế, ông còn là một nhà ngoại giao, nhà chính trị, nhà quân sự tài ba và là một danh nhân văn hóa thế giới. Ông đã để lại cho đời sau nhiều tác phẩm có giá trị lớn như tập thơ chữ Nôm “Quốc âm thi tập ” và tập thơ bằng chữ Hán “Ức Trai thi tập”. Bài thơ “Cảnh ngày hè” được trích từ tập “Quốc âm thi tập” và là bài số 43 trong mục “Bảo kính cảnh giới”. Bài thơ được viết theo thể thơ thất ngôn bát cú Đường luật xen lục ngôn được chia làm hai phần: Sáu câu đầu miêu tả bức tranh cảnh ngày hè và hai câu cuối là tấm lòng của nhà thơ Nguyễn Trãi.

Mở đầu bài thơ, tác giả nói đến không gian và tư thế nhàn hạ của con người:

“Rồi hóng mát thuở ngày trường”

“Rồi” hay là “rỗi” vẫn còn là ẩn ý trong câu thơ cho đến nay vẫn còn đang tìm kiếm. Dù “rỗi” hay “rồi” ta vẫn cảm thấy được hình ảnh con người với một tư thế thanh thản, nhàn hạ, tháng ngày mênh mang, có đủ điều kiện để dạo bước trần gian, tìm ngắm cảnh đẹp. Nhịp thơ 1/2/3 chậm rãi phản ánh rất rõ tư thế ung dung, tự tại vốn có của tác giả.

Trong tư thế ấy, tác giả đã đón nhận cảnh ngày hè trong tư thế ung dung, thoải mái. Dường như, chỉ có vẻ đẹp hồn nhiên, vô tư của cảnh vật mới có thể tạm xua đi nỗi phiền muộn vương vít trong tâm hồn tác giả. Ông mở lòng với thiên nhiên. Bức tranh cảnh ngày hè được tác giả vẽ lên thật rực rỡ và đầy màu sắc:

Hoè lục đùn đùn tán rợp trương.
Thạch lựu hiên còn phun thức đỏ,
Hồng liên trì đã tịn mùi hương.

Ba câu thơ mở ra một bức tranh thiên nhiên nhiều màu sắc, đầy sức sống, cùng những hình ảnh đặc trưng của mùa hè. Trước hết, đó là màu lục của lá hòe buông sắc lục bao trùm lên cảnh vật, tạo cảm giác thơ mộng và một không gian xanh vô tận. Màu xanh đó còn làm nổi bật màu đỏ của hoa “thạch lựu” ngoài hiên. Tác giả đã dùng một loạt các động từ mạnh như “đùn đùn “, “giương ”, “phun ” giàu sức gọi hình, gợi cảm, biểu hiện trạng thái hoạt động tiếp diễn làm cho cảnh vật thêm sống động về đường nét, hình khối được khắc họa rõ ràng.

Tiếp đó, sắc hồng của hoa sen được Nguyễn Trãi cảm nhận bằng thị giác và khứu giác cho ta thấy tác giả là một người rất tinh tế và sống hòa nhập với thiên nhiên. Ngoài ra, câu thơ “Thạch lựu hiên còn phun thức đỏ” là một câu thơ hay và giàu sức biểu cảm.

Nguyễn Du cũng đã một lần cảm khái trước sức sống của hoa lựa màu hè:

“Dưới tràng quyên đã gọi hè
Đầu tường lửa lựu lập lòe đơm bông”

Còn Nguyền Trãi thiên về sức sống của hoa lựu, tác giả thiên về đường nét của hoa lựu nhưng tóm lại vẫn tạo ra một hình ảnh đầy sức sống và hấp dần của cảnh sắc thiên nhiên. Qua ba câu thơ trên, ta thấy được một bức tranh cảnh ngày hè sống động, có đường nét và đầy màu sắc. Nhà thơ đã huy động mọi giác quan đe thu nhận thần thái của cánh vật.

Bức tranh cảnh ngày hè không chỉ là cảnh sắc của tự nhiên mà đan cài vào cảm xúc tinh tế của nhà thơ, còn là cảnh sinh hoạt của đời thường dân dã. Trong hai câu câu tiếp theo, Nguyễn Trãi đã viết:

“Lao xao chợ cá làng ngư phủ,
Dắng dỏi cầm ve lầu tịch dương”.

Tác giả đã sử dụng hai từ láy ‘lao xao” và “dắng dỏi” kết hợp vói biện pháp đảo ngữ gọi lên âm thanh cuộc sống con người hòa quyện trong ánh chiều tà, bức tranh ngày hè sống động và thanh bình. Ngoài ra tiếng ve kêu ‘’dắng dỏi” như một dàn đồng ca quyến rũ ở lầu cao lúc mặt trời sắp lặn. Hòa vào đó là tiếng “lao xao” của chợ cá – một âm thanh đặc trưng của làng chài ngư phủ. Hai câu thơ là những cảm nhận tinh tế của tác giả về cảnh vật cuộc sống con người ở đây hiện lên sống động, dung dị đời thường.

Đoạn thơ sáu câu là những câu thơ tuyệt bút tả cảnh vật ngày hè sống động, vui tươi, nhiều màu sắc, âm thanh và đường nét. Đồng thời, ta thấy được vẻ đẹp tâm hồn của Nguyễn Trãi, một tình yêu thiên nhiên sâu đậm. Tác giả sử dụng thể thơ thất ngôn bát cú Đường luật xen lục ngôn một cách nhuần nhuyễn, sáng tạo, ngắt nhịp bất thường để tạo cảm xúc dồn nén phù hợp với tâm trạng con người. Những động từ mạnh, từ ngữ gợi hình, gợi cảm tạo ra một bức tranh thiên nhiên về cảnh ngày hè đầy sức sống.

Cỏ cây, hoa lá, con người đầy sức sống khơi dậy trong lòng nhà thơ cảm xúc nhẹ nhàng, sâu lắng. Đó là tấm lòng ưu ái của ông đối với dân với nước, một tình yêu cuộc sống, yêu con người:

“Dẽ có ngu cầm đàn một tiếng
Dân giàu đủ khắp đòi phương”

“Ngu cầm”, điển tích về cây đàn của thời vua Nghêu, vua Thuấn, là thời đại thái bình thịnh trị trong lịch sử Trung Hoa cổ, được tác giả mượn để nói lên ước muốn của ông: “dẽ có” được trong tay cây đàn ấy, đàn một tiếng để dân chúng đều được giàu có, no đủ. Ẩn sau khát vọng ấy là sự trách móc nhẹ nhàng mà nghiêm khắc bọn quan thần tham bạo ở triều đình đương thần không còn nghĩ đến dân, đến nước. Vậy mới thấy, dù sống trong tâm trạng “bất đắc chí”, Nguyễn Trãi vẫn cảm nhận được cuộc sống thường ngày, gắn bó với thực tế, không nguôi ngoai nỗi niềm dân nước. Ông luôn khát khao được đem tài trí để thực hành tư tưởng nhân nghĩa yêu nước thương dân. Câu thơ sáu chữ ngắn gọn, súc tích, nhịp 3/3 đã tạo âm hưởng mạnh mẽ, thể hiện sự dồn nén cảm xúc của cả bài thơ.

  • Kết bài:

Bài thơ “Cảnh ngày hè” không chỉ tiêu biểu cho tập “Quốc âm thi tập” của Nguyễn Trãi mà còn là một trong những “bông hoa đầu mùa của thơ Nôm Việt Nam” thời trung đại. Bằng cách sử dụng nhiều biện pháp nghệ thuật độc đáo, tác phẩm đã làm toát lên vẻ đẹp của thiên nhiên đất nước và vẻ đẹp tâm hồn của Nguyễn Trãi. Đằng sau bức tranh mùa hè tươi sắc và mong ước về một cuộc sống ấm no, ta không chỉ ngưỡng mộ tài năng của nhà văn hóa lớn mà ta còn nghe được tiếng lòng, tiếng yêu cuộc sống, tiếng yêu quê hương, dân tộc của Ức Trai tiên sinh tha thiết hơn bao hết.

1 Comment

Đánh giá bài viết:

Địa chỉ email của bạn sẽ không bị tiết lộ.