Cảm nhận vẻ đẹp thiên nhiên miền Tây vừa hùng vĩ, vừa trữ tình qua bút pháp miêu tả của Quang Dũng trong bài thơ “Tây Tiến”.

cam-nhan-ve-dep-thien-nhien-mien-tay-vua-hung-vi-vua-tru-tinh-qua-but-phap-mieu-ta-cua-quang-dung-trong-bai-tho-tay-tien

Cảm nhận vẻ đẹp thiên nhiên miền Tây vừa hùng vĩ, vừa trữ tình qua bút pháp miêu tả của Quang Dũng trong bài thơ Tây Tiến.

  • Mở bài:

– Giới thiệu một số nét tiêu biểu về tác giả Quang Dũng: Cuộc đời, con người và phong cách nghệ thuật đặc trưng của nhà thơ.

– Nêu khái quát chung về tác phẩm “Tây Tiến”: hoàn cảnh sáng tác, vị trí, giá trị nội dung, giá trị nghệ thuật.

– Khái quát nội dung của đoạn trích: Bức tranh thiên nhiên miền Tây vừa hùng vĩ, vừa trữ tình.

  • Thân bài:

1. Cảm xúc bao trùm toàn bài thơ Tây Tiến.

– Đoạn thơ mở đầu bằng hai câu thơ mang cảm xúc chủ đạo của toàn đoạn thơ. Cảm xúc ấy là nỗi nhớ:

“Sông  Mã xa rồi Tây Tiến ơi
Nhớ về rừng núi nhớ chơi vơi”.

– Đối tượng của nỗi nhớ ấy là con Sông Mã, con sông gắn liền với chặng đường hành quân của người lính Tây Tiến.

– Đối tượng nhớ thứ hai là nhớ Tây Tiến, nhớ đồng đội, nhớ bao gương mặt một thời chinh chiến. Nỗi nhớ ấy được bật lên thành tiếng gọi tha thiết “Sông Mã xa rồi Tây Tiến ơi” gợi lên bao nỗi niềm lâng  lâng khó tả.

– Đối tượng thứ ba của nỗi nhớ đó là “nhớ về rừng núi”. Rừng núi là địa bàn hoạt động của đoàn quân Tây Tiến với bao gian nguy, vất vả nhưng cũng thật trữ tình, lãng mạn. Nhưng nay, tất cả đã “xa rồi”. “Xa rồi” nên mới nhớ  da diết như thế.

– Điệp từ “nhớ” được nhắc lại hai lần như khắc sâu thêm nỗi lòng của nhà thơ. Đặc biệt tình cảm ấy được Quang Dũng thể hiện bằng ba từ “nhớ chơi vơi”, cùng với cách hiệp vần “ơi” ở câu thơ trên làm nổi bật một nét nghĩa mới: “Chơi vơi” là trạng thái trơ trọi giữa khoảng không rộng, không  thể bấu víu vào đâu cả. “Nhớ chơi vơi” có thể hiểu là một mình giữa thế giới hoài niệm mênh mông, bề bộn, không đầu, không cuối, không thứ tự thời gian, không gian. Đó là nỗi nhớ da diết, miên man, bồi hồi, bâng  khuâng, sâu lắng làm cho con người có cảm giác đứng ngồi không yên.

2. Vẻ đẹp thiên nhiên miền Tây vừa hùng vĩ, vừa khắc nghiệt hiện lên thông qua quá trình hành quân đầy gian lao, vất  vả của binh đoàn Tây Tiến.

* Theo chiều không gian:  

– Tác giả gợi nhắc nhiều địa danh xa lạ: Sài Khao, Mường Lát, Pha Luông, Mường Hịch, Mai Châu… để đưa  người đọc bước vào những địa hạt heo hút, hoang dại theo bước chân quân hành của người lính Tây Tiến:

“Sài Khao sương lấp đoàn quân mỏi
Mường Lát hoa về trong đêm hơi”.

– Ấn tượng đầu tiên hiện ra trong nỗi nhớ của người lính Tây Tiến là sương núi mịt mù miền Tây: “Sài Khao sương lấp đoàn quân mỏi”. Trên đỉnh Sài Khao, sương dày đến độ vùi lấp cả đường đi, vùi lấp cả đoàn quân trong mờ mịt. Đoàn quân hành quân trong sương lạnh giữa núi rừng trùng điệp không tránh khỏi cảm giác mệt mỏi rã rời. Con người trở nên hết sức bé nhỏ giữa biển sương dày đặc mênh mông ấy…

– Ấn tượng tiếp theo được tác giả tập trung bút lực để khắc họa là núi cao vực sâu, là đèo dốc điệp trùng:

“Dốc lên khúc khuỷu dốc thăm thẳm
Heo hút cồn mây, súng ngửi trời
Ngàn thước lên cao, ngàn thước xuống
Nhà ai Pha Luông mưa xa khơi”.

+ Những câu thơ chủ yếu dùng thanh trắc tạo nên những nét vẽ gân guốc, mạnh mẽ, chạm nổi trước mắt  người đọc cái hùng vĩ và dữ dội của thiên nhiên.

+ Nhịp ngắt 4/3 quen thuộc của thể thơ 7 chữ như bẻ gẫy câu chữ để tạo độ cao dựng đứng giữa hai triền dốc  núi. Nhịp ngắt đã trở thành giao điểm phân định rạch ròi hai hướng lên xuống của vô vàn con dốc tạo thành các cung đường hành quân của đoàn quân Tây Tiến, gợi ra những dãy núi xếp theo hình nan quạt trải dài khắp miền Tây. Người đọc hình dung ra hình ảnh dốc rồi lại dốc nối tiếp nhau, khúc khuỷu, gập ghềnh đường lên, rồi lại thăm thẳm hun hút đường xuống.

+ Những từ láy giàu sức tạo hình “khúc khuỷu”, “thăm thẳm”, “heo hút” được đặt liên tiếp nhau để đặc tả sự gian nan trùng điệp. Dốc khúc khuỷu vì quanh co, hiểm trở, gập ghềnh khó đi, vừa lên cao đã vội đổ dốc, cứ thế gấp khúc nối tiếp nhau. Thăm thẳm không chỉ đo chiều cao mà còn gợi ấn tượng về độ sâu, cảm giác như hút tầm mắt người, không biết đâu là giới hạn cuối cùng. Heo hút gợi ra sự vắng vẻ, quạnh hiu của chốn  rừng thiêng nước độc. Từ láy cũng mang đến cho người đọc cảm tưởng rằng người lính Tây Tiến đã vượt qua vô vàn những đèo dốc để chinh phục đỉnh núi cao nhất.

* Theo chiều thời gian: 

“Chiều chiều oai linh thác gầm thét
Đêm đêm Mường Hịch cọp trêu người”.

“Chiều chiều”, tiếng thác nước gầm thét thị oai sức mạnh hoang sơ bản năng của núi rừng. Cái dữ dội của  thiên nhiên được đẩy cao cực độ trong âm thanh gầm thét mạnh mẽ kia.

“Đêm đêm”, sự hiện diện của cọp dữ thấp thoáng đâu đây đe doạ tính mạng con người… Hai chữ Mường  Hịch như một dấu nặng to rơi xuống dòng thơ, không chỉ còn là một địa danh cụ thể (nơi đặt sở chỉ huy của  mặt trận Tây Tiến) mà trở nên đầy ám ảnh, gợi ra dấu chân lởn vởn của thú dữ trong vắng vẻ…

→ Cảnh núi rừng miền Tây hoang sơ và hiểm trở, qua ngòi bút Quang Dũng, hiện lên với đủ cả núi cao, vực sâu,  dốc thẳm, mưa rừng, sương núi, thác gầm, cọp dữ…

3. Hình ảnh đoàn quân Tây Tiến trên nền thiên nhiên dữ dội.

– Địa hình hiểm trở của núi rừng đã gợi ra sự vất vả, những hơi thở nặng nhọc của người lính Tây Tiến trên mỗi chặng hành quân vượt dốc. Đoàn quân không chỉ có lúc mỏi mệt mà còn có không ít những mất mát, hi  sinh:

“Anh bạn dãi dầu không bước nữa
Gục lên súng mũ bỏ quên đời!” 

+ Hai câu thơ như một thước phim được cố  ý quay chậm, phơi bày ra sự thật khắc nghiệt về những gian khổ, hi sinh của đời lính. Người chiến binh mệt  mỏi vì đường xa, vì đói khát, bệnh tật… vẫn cố gắng tiến bước cho đến lúc buộc phải nằm lại trên dọc  đường hành quân. Hai chữ “dãi dầu” đã gói ghém trong đó biết bao những khó khăn gian khổ mà người lính Tây Tiến đã trải qua trên những cung đường hành quân. Chữ “gục” đã khắc tạc hình ảnh người lính kiệt sức  thật tội nghiệp. Những thanh “ngã” xuất hiện cách quãng đều đặn cũng góp phần tạo nên âm điệu ảo não  trong câu thơ.

+ Đáng chú ý là lối xưng hô của nhà thơ, không phải là cách gọi “đồng chí” phổ biến quen thuộc trong những năm đầu kháng chiến chống Pháp, mà là “anh bạn”. Một từ giản dị ấy thôi nhưng gói ghém cả tình  đồng chí, cả tình bạn bè và cả nghĩa ruột thịt sâu nặng.

– Tuy nhiên, nhà thơ đã dùng những cụm từ “không bước nữa”, “gục lên súng mũ bỏ quên đời” để tránh đi màu sắc tang thương, để vơi đi nỗi nghẹn ngào xót xa đang trào dâng. Chính vì thế, câu thơ nói về cái chết nhưng không có màu sắc bi lụy.

4. Thiên nhiên miền Tây với vẻ đẹp thơ mộng, trữ tình hiện lên thông qua cái nhìn lạc quan, yêu đời của người lính Tây Tiến.

“Dốc lên khúc khuỷu dốc thăm thẳm
Heo hút cồn mây, súng ngửi trời
Ngàn thước lên cao, ngàn thước xuống “.

– Dốc dựng đứng giữa trời, nên khi chinh phục được, người lính tưởng chừng như đang bồng bềnh đứng  giữa biển mây, độ cao của bầu trời chỉ còn trong tầm mũi súng. Từ “ngửi” là cách nói tếu táo, tinh nghịch của lính tráng, dám trêu ghẹo cả tạo hóa. Nó không chỉ cho thấy sự lạc quan, yêu đời của lính Tây Tiến mà còn gợi ra tư thế khỏe khoắn của con người trước thiên nhiên. Người lính giữa thiên nhiên khắc nghiệt không hề bị chìm lấp đi mà nổi bật lên đầy thách thức.

– Giữa mịt mù sương lạnh, người lính Tây Tiến vẫn thấy con đường hành quân thật đẹp và nên thơ: “Mường Lát hoa về trong đêm hơi”. Vẫn là sương khói ấy thôi, nhưng cách nói “hoa về” khiến sương không còn lạnh giá nữa mà gợi sự quần tụ, sum vầy thật tình tứ và ấm áp

– Giữa cái dữ dội tột đỉnh của thiên nhiên “dốc lên… ngàn thước xuống”, họ vẫn giữ được ánh nhìn vô cùng bay bổng: “Nhà ai Pha Luông mưa xa khơi”. 

→ Ở đây, Quang Dũng đã rất tài hoa trong nghệ thuật phối hợp thanh điệu. Đang từ những thanh trắc liên tiếp trong 3 câu thơ trên, đột ngột một dòng thơ toàn thanh bằng đã cân bằng lại mạch thơ, tạo cảm giác nhẹ nhàng, thư thái như chưa từng có hành trình trèo đèo vượt dốc nào. Người lính Tây Tiến dường như quên hết  những mệt mỏi, gian khổ, phóng tầm mắt ra xa. Trong màn mưa phủ kín đất trời, một vài đốm nhà nhỏ ẩn  hiện thấp thoáng, bồng bềnh như giữa biển khơi, thật thi vị, nên thơ, ấm áp… Hai chữ “nhà ai” phiếm chỉ  thật tình tứ, có lẽ trong tưởng tượng của những người lính Tây Tiến cũng là những chàng trai Hà thành hào hoa thì chủ nhân của những nếp nhà kia là những sơn nữ xinh đẹp giàu tình cảm: Thể hiện qua hai câu thơ kết tái hiện một cảnh tượng thật đầm ấm: “Nhớ ôi Tây Tiến cơm lên khói/ Mai Châu mùa em thơm nếp xôi “

– Sau bao nhiêu gian khổ băng rừng, vượt núi, lội suối, trèo đèo, những người lính tạm dừng chân, nghỉ ngơi ở một bản làng, quây quần bên những nồi cơm đang bốc khói. Khói cơm nghi ngút, hương thơm lúa nếp ngày mùa và sự ân cần của những cô gái Mai Châu đã xua tan đi những mệt mỏi…

– Câu thơ trên có ba thanh trắc xuất hiện cách quãng đều đặn như tạc hình những tia khói mảnh dẻ bay lên qua kẽ lá rừng, đồng thời đã đẩy nỗi nhớ lên cung bậc da diết nhất. Câu thơ cuối lại toàn thanh bằng tạo nên một cảm giác êm dịu, ấm áp đến vô cùng. Như vậy, ấn tượng đọng lại cuối cùng trong kí ức của người lính Tây Tiến sau những chặng đường hành quân không phải là sự dữ dội, hiểm nguy mà là hương vị và tình người nồng ấm của mảnh đất miền Tây.

5. Đánh giá: 

– Sức hấp dẫn chủ yếu của đoạn thơ là vẻ đẹp hùng vĩ, dữ dội, hoang sơ của rừng núi miền Tây trải dài theo chặng đường hành quân của người lính Tây Tiến, được phác thảo bằng bút pháp lãng mạn ưa cực tả và thủ pháp đối lập.

– Nỗi nhớ chính là cảm xúc bao trùm cả đoạn thơ, khi thì khắc khoải với những kỉ niệm, lúc lại ẩn hiện trong những địa danh “hình khe thế núi”, lúc lặp đi lặp lại bằng ngôn từ diễn tả trực tiếp…

– Bài thơ khép lại bằng bốn câu thơ như lời tuyên thệ trung thành với Tây Tiến. Tinh thần thắm đượm tư tưởng và tình yêu của người lính Tây Tiến, tinh thần sẵn sàng hy sinh chiến đấu. Sự gắn bó máu thịt của ông trong binh đoàn Tây Tiến, đại từ chỉ “ai” đó là Quang Dũng có thể là thành viên của binh đoàn Tây Tiến hoặc thậm chí là bất kỳ ai đã từng gắn bó với Tây Tiến với mảnh đất Tây Bắc. Sự hy sinh cho lý tưởng cao cả tinh thần Tây Tiến thì bất tử. Từ việc kết hợp một cách nhuần nhuyễn giữa góc nhìn hiện thực với cảm xúc lãng mạn, Quang Dũng đã dựng nên tấm chân dung như một bức tượng đài người lính cách mạng vừa sống động vừa có tính khái quát cao tiêu biểu cho vẻ đẹp của dân tộc việt nam trong thời đại mới, khi toàn dân tộc đứng dậy tiến hành cuộc chiến tranh giải phóng đất nước chống thực dân Pháp. Đó là bức tượng đài được tạc từ âm hưởng bi thương của cuộc chiến tranh ấy. Đó là bức tượng đài được khắc tạc bằng tất cả tình cảm của Quang Dũng đối với những người lính và đối với quê hương của mình. Tây Tiến là một tượng đài thi ca của các dân tộc. Luôn luôn trên hết và trước hết Tây Tiến là lịch sử. Lịch sử của một đoàn quân. Lịch sử của một cuộc chiến tranh. Lịch sử của một dân tộc. Và lịch sử của một con người, một nhà thơ. Tây Tiến trở thành lịch sử của dân tộc, của đất nước và của tinh thần một giống nòi. Nó đã biến đoàn quân trở thành bất tử.

  • Kết bài: 

Tây Tiến là bài thơ xuất sắc nhất đã nâng tên tuổi Quang Dũng lên một tầm cao mới của nghệ thuật. Với ngòi bút trữ tình, lãng mạn của mình Quang Dũng đã xây dựng thành công vẻ đẹp thiên nhiên miền Tây vừa lớn lao, hung vĩ vừa thơ mộng, trữ tình và hình tượng người lính vừa quả cảm vừa tài hoa. Hai chất thơ ấy không tách rời mà còn quyện vào nhau tạo sự lôi cuốn cho tác phẩm. Hình tượng núi non nguy nga, tráng lệ được sử dụng làm nền góp phần tô thêm nét đẹp của người lính Tây Tiến lạc quan, yêu đời, hào hoa, phóng khoáng và đậm chất lãng mạn.

Bút pháp khắc họa hình ảnh người lính kháng chiến chống Pháp trong bài thơ “Tây Tiến” (Quang Dũng) và “Việt Bắc” (Tố Hữu).

3 Trackbacks / Pingbacks

  1. Bài 6. Tây Tiến (Quang Dũng) (Ngữ văn 10, Chân trời sáng tạo). - Theki.vn
  2. Phân tích 14 câu thơ đầu bài thơ Tây Tiến của Quang Dũng - Theki.vn
  3. Giới thiệu bài thơ Tây Tiến của Quang Dũng - Theki.vn

Để lại một phản hồi

Thư điện tử của bạn sẽ không được hiện thị công khai.